Sözlük

A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z

A

  • Açılış Fiyatı (Opening Price)
    Açılış fiyatı, herhangi bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesi için seans başlangıcında ilk işlemin hangi fiyattan gerçekleştiğini ifade eder. Bazı borsalar açılış fiyatını bir önceki günün kapanış fiyatı olarak, bazıları ise açılışın ilk birkaç dakikası içerisinde gerçekleşen fiyatların ortalaması olarak belirlemektedir. VOB’da ilk işlem fiyatı açılış fiyatıdır.
  • Açılış Öncesi Seansı (Pre-opening Session)
    Normal seanstan önce düzenlenen fiyat sabitleme seansına “açılış öncesi seansı” adı verilir. Açılış-öncesi seansında belirlenen denge fiyatı, normal seans açılırken baz fiyat olarak kullanılabilir. Dolayısıyla günlük fiyat hareket limitleri bu fiyat üzerinden tespit edilebilir. VOB’da şu an açılış öncesi seansı yapılmamaktadır. Fakat gerekli görüldüğü durumlarda açılış öncesi seansı düzenlenebilir.
  • Açık Pozisyon (Open Interest)
    Bir sözleşmede, ters işlemle kapatılmamış ya da teslim/nakdi uzlaşma ile sonuçlandırılmamış uzun veya kısa pozisyon sayısıdır. (Her uzun pozisyon karşısında bir kısa pozisyon olduğundan uzun veya kısa pozisyonların birini hesaba katmak yeterli olmaktadır).
  • Ağırlıklı Ortalama Fiyat (Volume Weighted Arithmetic Mean)
    Alım satıma konu ürünün, bir seans içerisinde gerçekleşen işlemlere ilişkin fiyatlarının, ilgili fiyatlardan gerçekleşen işlem hacimleri ile ağırlandırılarak hesaplanan ortalamasıdır.
  • Aktif Emir
    Aktif alış emri, en düşük fiyatlı satıcıdan almak, aktif satış emri ise en yüksek fiyatlı alıcıya satmaktır.
  • Aktif Vade
    Bir sözleşmenin değişik vadeleri içerisinde en fazla işlem görenidir. (Genellikle en yakın vadedeki sözleşmeler daha fazla işlem görmektedir).
  • Aktivasyon Fiyatı
    Şartlı emrin Borsaya gönderileceği seviyeyi belirler. Borsada, alış emirleri için aktivasyon fiyatı ve daha yüksek fiyatlardan, satış emirleri için aktivasyon fiyatı ve daha düşük fiyatlardan işlem geçtiği anda alış veya satış emri girilen fiyattan aktive edilir. Bu fiyat aktivasyon fiyatıyla aynı olabileceği gibi, daha farklı bir fiyat seviyesi de olabilir.
  • Alım Opsiyonu (Call Option)
    Alım opsiyonu, bu opsiyonu alan tarafa, belirli bir vadede veya belirli bir vadeye kadar, önceden belirlenen fiyat üzerinden, belli miktar ve nitelikteki dayanak varlığı alma hakkını veren, ancak almayı zorunlu tutmayan, satan tarafı ise alıcının talebi halinde satmaya yükümlü kılan sözleşmedir.
  • Alım Opsiyonlu Alacaklı Dikey Yayılma (Bear Spread With Call Options)
    Opsiyonlarda, fiyat düşüşlerinden sınırlı derecede kar elde etmek, ancak beklentinin tersi durumunda oluşabilecek zararı sınırlamak üzere kullanılan stratejidir. Bu strateji, vadeleri aynı olan, yüksek kullanım fiyatlı bir alım opsiyonunun alınıp eş zamanlı olarak düşük kullanım fiyatlı bir alım opsiyonunun satılması suretiyle uygulanır.
  • Alım Opsiyonlu Borçlu Dikey Yayılma (Bull Spread With Call Options)
    Opsiyonlarda, fiyat yükselişlerinden sınırlı derecede kar elde etmek, ancak beklentinin tersi durumunda oluşabilecek zararı sınırlamak üzere kullanılan stratejidir. Bu strateji, vadeleri aynı olan, düşük kullanım fiyatlı bir alım opsiyonunun alınıp eş zamanlı olarak yüksek kullanım fiyatlı bir alım opsiyonunun satılması suretiyle uygulanır.
  • Alım–Satım Opsiyonu Paritesi (Put-call Parity)
    Aynı dayanak varlık, vade ve kullanım fiyatına sahip Avrupa tipi alım opsiyonu ile satım opsiyonu arasında bir denge bulunmaktadır. Bu denge alım satım opsiyonu paritesi olarak adlandırılmaktadır. Bu denge kullanılarak, opsiyon primlerinden herhangi birinin bilinmesi durumunda diğeri hesaplanabilir.
  • Alış Fiyatı (Buying Price)
    Herhangi bir ürünün alınması için alıcının teklif etmiş olduğu fiyat.
  • Alış-Satış Farkı
    İşlem gören herhangi bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin, alış ve satış fiyatı arasındaki farktır.
  • Alivre Sözleşme (Forward Contract)
    (Alivre) sözleşme, satıcının belli bir ürünü ileri bir tarihte, baştan anlaşılan bir fiyat üzerinden alıcıya teslim etmesini öngören sözleşmelerdir. Sözleşmenin şartları (fiyat, miktar, kalite, zaman ve yer) alıcı ile satıcı tarafından karşılıklı belirlenmektedir.
  • Amerikan Tipi Opsiyon (American-type Option)
    Vadesinde veya vadesinden önce herhangi bir zamanda alıcısı tarafından kullanılabilen opsiyon tipi.
  • Ana Pazar (Main Market)
    “Ana Pazar”, VOBİS’te normal seans ya da fiyat sabitleme seansları sırasında emirlerin eşleştirildiği esas pazardır.
  • Aracı Kuruluş (Intermediary Institution)
    Sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak üzere Sermaye Piyasası Mevzuatı uyarınca Kurul’dan yetki belgesi almış olan banka ve aracı kurumları ifade eder.
  • Arbitraj (Arbitrage)
    İki farklı piyasada işlem yaparak, faiz oranı, döviz kuru veya emtia fiyatlarındaki farklardan yararlanarak risk almadan finansal yükümlülük altına girmektir.
  • Arz/Talep (Supply/Demand)
    Bir varlığı satmak/almak isteyen tarafların bir araya gelerek niyetlerini fiyatlara yansıtması. Arz, bir varlığı satmak isteyen taraftan niyetini fiyata yansıtması sonucu oluşur. Satış yapmakta istekli bir kişi satış yapmakta daha az istekli diğer bir kişiden daha düşük fiyat ilan ederek niyetini fiyata yansıtır. Talep, bir varlığı almak isteyen tarafın niyetini fiyata yansıtması sonucu oluşur. Alım yapmakta istekli bir taraf, alım yapmakta daha az istekli diğer bir taraftan daha yüksek fiyat ilan ederek niyetini fiyata yansıtır.
  • Asli Değerli Opsiyon (In the Money Option)

    Alım opsiyonlarında;

    Alım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı, opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından düşükse, bu opsiyon asli değerli opsiyondur. Çünkü opsiyonun alıcısı opsiyonu kullanmak istediğinde dayanak varlığı piyasa fiyatından daha düşük fiyata alma hakkına sahiptir.

    Satım opsiyonlarında;

    Satım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı, opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından yüksekse, bu opsiyon asli değerli opsiyondur. Çünkü opsiyonun alıcısı opsiyonu kullanmak istediğinde dayanak varlığı piyasa fiyatından daha yüksek fiyattan satma hakkına sahiptir
  • Asli Değersiz Opsiyon (Out of the Money Option)

    Alım opsiyonlarında;

    Vade sonu itibarıyla alım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı, opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından yüksekse, bu opsiyon asli değersiz opsiyondur.

    Satım opsiyonlarında;

    Satım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı, opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından düşükse, bu opsiyon asli değersiz opsiyondur.
  • Avrupa Tipi Opsiyon (European-type Option)
    Vadesinden önce kullanılması mümkün olmayan opsiyon tipidir. Avrupa tipindeki opsiyonlar sadece vade sonunda kullanılabilir.
Başa Dön

B

  • Başlangıç Teminatı (Margin)
    Bir vadeli işlem sözleşmesi almak veya satmak için Takas Merkezine yatırılması zorunlu olan asgari tutardır. Borsamızda “sözleşme bazında teminatlandırma” yöntemi uygulanmaktadır.
  • Baz (Basis)
    Spot fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farktır. Baz, nakit fiyattan vadeli fiyatın çıkartılmasıyla hesaplanır.
  • Baz Fiyat Riski (Basis Risk)
    Spot fiyatlarla vadeli fiyatların bire bir aynı paralellikte dalgalanmama riskidir.
  • Baz Kalite (The Quality Standard of the Underlying Commodity)
    Pamuk, Buğday ve benzeri farklı kalite ve çeşitleri olan ürünlerde alım satıma konu olan kalite ve özelliklerin tanımlanmasını ifade eder. (Örneğin Pamuk Ege standart 1 gibi)
  • Beklentiler Modeli
    Beklentiler modelinde, vadeli fiyatlar alım satıma konu dayanak varlığın spot fiyatının vadeli işlem sözleşmesindeki teslimat gününe göre ne kadar değişeceğine ilişkin beklentilere bağlıdır.
  • Beta
    Bir hisse senedinin fiyat dalgalanmasının endeksin fiyat dalgalanmasıyla ilişkisini gösterir. Beta -1 ile 1 arasında bir değer alabilir. -1 beta, bir hisse senedinin endeksle tam olarak ters orantılı hareket ettiğini; 1 beta, endeksle tam olarak doğru orantılı hareket ettiğini; 0 beta ise hisse senedinin fiyatının endeksle hiçbir ilişkisinin olmadığını gösterir.
  • Biri Diğerini İptal Eden Emir (One-Cancels-the-Other Order)
    Aynı anda aynı yönde iki emir veren yatırımcı bir emrin gerçekleşmesi durumunda diğer emrin iptal edilmesini isterse, biri diğerini iptal eden emir verebilir.
  • ‘’Black & Scholes’’ Opsiyon Fiyatlama Modeli (Black-Scholes Option Pricing Model)
    1970’li yılların başında Fisher Black ve Myron Scholes adında iki finans mühendisi tarafından geliştirilen, bir opsiyonu satın alırken veya satarken ödenen veya tahsil edilen primin adil olup olmadığını hesaplamak için geliştirilmiş olan ve günümüzde de geçerliliğini koruyan bir opsiyon fiyatlama modelidir.
  • Borsa (Exchange)
    Alıcı ve satıcıların bilinen bir ortamda, belirlenen saatlerde bir araya gelerek oluşan fiyatlar üzerinden belli kurallar çerçevesinde alım satım yaptıkları mekandır. Borsalar elektronik ortamda olabileceği gibi, yatırımcıların fiziki olarak bir araya gelip işlem yaptıkları mekanlar da olabilir.
  • Borsa Payı (Exchange Fee)
    Borsa yönetmeliği uyarınca üyeler tarafından gerçekleştirilen alım satım işlemleri üzerinden hesaplanan ve Borsa tarafından tahsil edilen ücret.
  • Borsa Teminat Takip Ücreti
    Takasbank’ta, yatırılan vadeli işlem teminat hesaplarındaki nakit teminatların nemalandırılması sonucunda oluşan brüt nema tutarına belli bir oranda yapılan kesinti.
  • Borsa Üyesi (Exchange Member)
    Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda işlem yapmak üzere üye olan aracı kurum, banka veya vadeli işlem aracılık şirketleri.
  • Bugünkü Değer (Present Value)
    Gelecekteki değerin bugünkü faiz oranını kullanarak bugüne iskontolanmış hali.
Başa Dön

C

  • Cari Değer (Spot Price)
    İçinde bulunulan anda alım satıma konu üründe gerçekleşen işlem fiyatı cari fiyattır.
  • CFTC (Commodity Futures Trading Commission)
    Açılımının İngilizcesi ‘’Commodity Futures Trading Commission’’ olan ve ABD’de vadeli işlemler piyasalarını (futures) düzenlemek ve denetlemek amacıyla 1974 yılında oluşturulan federal kamu kurumu.
  • CTA (Commodity Trading Advisor)
    ABD türev araçlar endüstrisinde faaliyet gösteren bir tür aracıdır. CTA araştırma yapar ve ücret karşılığında türev araçlar ticaretine yönelik olarak yatırımcılara tavsiyelerde bulunur.
Başa Dön

Ç

  • Çanak Stratejisi (Strangle Strategy)
    Yatırımcı bu stratejiyi oluşturmak için vadeleri aynı olan, farklı kullanım fiyatlı bir alım, bir de satım opsiyonu alır veya satar. Bu stratejinin pergel stratejisine göre tek farkı pergel stratejisinde alınan veya satılan opsiyonların kullanım fiyatları aynıyken, çanak stratejisinde farklıdır.
  • Çapraz Korunma (Cross Hedging)
    Bir varlık fiyatının dalgalanmalarından olumsuz etkilenmemek için başka bir varlığın üzerine düzenlenmiş vadeli işlem, opsiyon veya alivre işlem sözleşmesi kullanılarak gerçekleştirilen korunma işlemidir. Çapraz korunma işleminin yararlı olabilmesi için farklı iki varlığın fiyat hareketlerinin birbirine doğru orantılı olarak hareket etmesi gereklidir. Örneğin un fiyatının artışından korunmak amacıyla buğday vadeli işlem sözleşmesi alınması çapraz korunmaya bir örnek olabilir.
  • Çevrim Faktörü (Conversion Factor)
    ABD ve Avrupa’daki borsada işlem gören fiziki teslim ile sonlandırılan uzun vadeli tahvillere dayalı VİS’lerde satış fiyatının belirlenmesinde kullanılan bir çarpandır. Dünyadaki piyasalarda tahvil fiyatları birikmiş faizler hariç olarak kote edilmektedir. Bu nedenle kote edilen fiyat bononun değerine eşit değildir. Takasa esas teşkil edecek fiyat bulunurken kote edilmiş vadeli işlem sözleşmesi fiyatı borsa tarafından belirlenen çevrim faktörü ile çarpılır ve bulunan bu değere birikmiş faiz eklenir.
  • Çit Stratejisi
    Çit stratejisi, eş zamanlı olarak kullanım fiyatları farklı bir alım opsiyonunun alınması ve bir satım opsiyonun satılmasıyla veya bir alım opsiyonunun satılması ve eş zamanlı olarak bir satım opsiyonunun alınmasıyla oluşturulur. Çit stratejisi, arbitraj amaçlı işlemler için kullanılabilmesinin yanında daha çok yatırımcıların korunma amaçlı işlem maliyetlerini azaltmak için başvurduğu bir stratejidir.
Başa Dön

D

  • Dalgalanma Oranı (Volatilite) (Volatility)
    Bir varlığın getirisi ile ilgili belirsizliğin bir ölçüsü. Matematiksel olarak dalgalanma, fiyatların günlük yüzdesel değişiminin yıllık bazdaki standart sapması bulunarak hesaplanır.
  • Dayanak Varlık (Underlying Asset)
    Sözleşmeye konu olan varlığı gösterir (pamuk, buğday, endeks, vb.)
  • Delta
    Delta, opsiyonun dayanak varlık fiyatının bir birim değişmesi sonucunda opsiyonun priminin ne kadar azalacağını ya da artacağını gösterir. Opsiyonun alım veya satım opsiyonu olmasına bağlı olarak artı veya eksi bir değer alır ve opsiyona konu olan varlığın fiyatı hareketlendiğinde delta birimi kadar ekleme ya da çıkartma işlemi uygulanarak opsiyonun bir sonra alacağı değer belirlenir.
  • Destek (Support Level)
    Fiyatın belli bir seviyeye düşmesi sonrası o seviyeden yukarıya düzeltme yaptığı fiyat seviyesi.
  • DİBS (Domestic Treasury Securities)
    Devletin cari yıl bütçe kanununa dayanarak bütçe açıklarının finansmanı amacıyla çıkarmış olduğu borçlanma senetlerinin genel adıdır.
  • Dikey Yayılma
    Fiyat bazlı yayılma stratejileri, değişik kullanım fiyatlı aynı türde (alım veya satım), iki opsiyondan eş zamanlı olarak birinin alınması, diğerinin satılmasıyla oluşturulur.

    Dikey yayılma, vadeli işlem sözleşmeleriyle de gerçekleştirilir. Aynı vadeli ve dayanak varlıkları arasında bir fiyat ilişkisi bulunan farklı vadeli işlem sözleşmelerinden birinin alınması diğerininse satılması suretiyle dikey yayılma stratejisi oluşturulabilir.
  • Dinamik Korunma (Dynamic Hedging)
    Korunma ihtiyacı bazen sürekli ve belirsiz bir süre içerisinde olabilmektedir. Ya da spot piyasada sahip olunan pozisyon ile vadeli işlem sözleşmesinin vadelerinin veya sözleşme büyüklüklerinin birebir uyuşmadığı durumlarda bile mevcut riski minimize etmek amacıyla belli oranlarda korunma sağlanabilir. Bu durumda spot piyasadaki dayanak varlığın fiyat hareketi ile vadeli sözleşme fiyat hareketi arasındaki ilişki önem kazanmaktadır. Bu ilişki sürekli olarak takip edilmeli ve buna göre alınan veya satılan sözleşme sayısında değişiklikler yapılmalıdır. Bu işlem dinamik korunma olarak adlandırılır.
  • Direnç (Resistance Level)
    Fiyatın belli bir seviyeye çıkması sonrası o seviyeden aşağıya düzeltme yaptığı fiyat seviyesi.
  • Doğrudan Takas Üyesi (Direct Clearing Member)
    Sadece kendilerinin veya müşterilerinin işlemlerinin takasını gerçekleştirmeye yetkili üyedir. Bu üyeler, başka bir Borsa üyesinin takasını garanti edemez.
  • Dönmüş Piyasa (Ters Piyasa) (Backward Market)
    Nakit ve yakın vadeli fiyatların, daha uzun vadeli fiyatlara göre daha yüksek olması durumunda dönmüş piyasa şartları oluşur.
Başa Dön

E

  • Egzotik Opsiyonlar (Exotic Options)
    Talep edenin ihtiyacına göre şekillendirilen opsiyonlardır. “Barrier option” adı altında opsiyona konu olan kıymetin opsiyonda öngörülen fiyatı geçmesi halinde geçerliliğini yitiren opsiyonlar, ya da “Lookback options” adı altında belli bir dönemde gerçekleşen en yüksek fiyatı opsiyona fiyat kabul eden opsiyonlar bu gibi opsiyonlara örnektir.
  • Elektronik İşlem (Trading Electronically)
    Sesli müzayede sisteminden farklı olarak, borsadaki alım ve satımların elektronik ortamda eşleştirilmesidir.
  • Emir Düzeltme (Order Amendment)
    VOBİS’te, açık emirler ya da kısmi olarak gerçekleşmiş olan emirlerin gerçekleşmeden bekleyen kısımları ilgili temsilciler tarafından iş akışında belirtilen süreler içerisinde değiştirilebilir. Normal temsilciler kendi emirlerini, yönetici temsilciler ise kendi üyelerine ait tüm emirleri değiştirebilir.
  • Emir İptali (Cancelling the Orders)
    VOBİS’te açık olan emirler ya da kısmi olarak gerçekleşmiş olan emirlerin gerçekleşmemiş olarak bekleyen ilgili temsilciler tarafından iş akışında belirtilen süreler içerisinde iptal edilebilir. Normal temsilciler kendi emirlerini, yönetici temsilciler ise kendi üyelerine ait tüm emirleri iptal edebilir.
  • En Düşük Fiyat (Minimum Trade Price in a Session)
    Alım satıma konu ürünün, seans süresi içerisinde en düşük fiyatla gerçekleşen işlem fiyatıdır.
  • En İleri Ay (The Last Contract Month)
    Vade sonu en uzak olan sözleşme ayını ifade eder.
  • En Yakın Ay (The Nearest Contract Month)
    Vade sonu en yakın olan sözleşme ayını ifade eder.
  • En Yüksek Fiyat (Maximum Trade Price in a Session)
    Alım satıma konu ürünün seans süresi içerisinde en yüksek fiyatla gerçekleşen işlem fiyatıdır.
  • Endeks (Index)
    Piyasanın bütünü içerisindeki bir grup hisse senedi, devlet tahvilli gibi menkul kıymetlerden oluşan portföyün değerindeki değişimleri yansıtan istatistiki değerdir.
  • Endeks Arbitrajı
    Aynı hisse senedi endeksinin bugünkü değeri ve teorik fiyatlamaya göre hesaplanan vadeli işlem sözleşmesi değeri arasındaki fark kullanılarak kar etmek amacıyla uygulanan bir yatırım stratejisidir. Bu durumda yatırımcılar hisse senetlerini alır veya satar ve buna eş zamanlı olarak vadeli işlem sözleşmesini satar veya alır.
  • Eşleşme Anında Emir İptal Ücreti
    2005/4 sayılı Teminatlandırma ve Diğer Risk Yönetimi Esasları genelgesinde belirtildiği gibi işlem gerçekleşmesi anında emirlerin VOBİS tarafından iptal edilmesi durumunda Borsa tarafından ilgili üyelerden “Eşleşme Anında Emir İptal Ücreti” alınır.
Başa Dön

F

  • Faiz Swapları (Interest Rate Swaps)
    Tarafların belirli bir süre zarfında faiz ödemelerini veya faiz gelirlerini birbirleriyle değiştirdikleri türev araç çeşididir.
  • Fark Pozisyonu (Spread Position)
    Bkz. Yayılma
  • Fırsatçı/Çıtırcı (Day Trader)
    Bu tür işlem yapanlar pozisyonlarını çok kısa vadeli (bir günden az) olarak tutar ve çok küçük fiyat hareketlerinde pozisyonlarını kapatır. Bu şekilde hareket etmeleri piyasadaki likiditeyi artırır.
  • Fiyat (Price)
    Arz ve talebin birbirini karşıladığı noktada, tarafların üzerinden alış-veriş yapmaya razı oldukları göstergedir.
  • Fiyat Adımı (Minimum Price Fluctuation)
    Bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin fiyatının değişmesi durumunda en az kaç birim artacağını veya azalacağını belirtir.
  • Fiyat Önceliği Kuralı (Price Priority Rule)
    Daha düşük fiyatlı satım emirlerinin daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirlerinin daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanmasını ifade eder.
  • Fiyat Sabitleme Seansı (Fixing Session)
    Borsa tarafından gerekli görülmesi durumunda normal seanstan önce, sonra ya da normal seans içinde bir ya da birden fazla sözleşmede, sözleşme tipinde, “fiyat sabitleme seansları” düzenlenebilir. Günlük akış içerisinde normal seans başlamadan önce “açılış-öncesi seansı”, normal seans sırasında “tek fiyat belirleme seansı” ve normal seans bittikten sonra “kapanış seansı” adları altında fiyat sabitleme seanslarının düzenlenmesi mümkündür. Fiyat sabitleme seanslarının düzenlenmesi halinde bunların saatleri ve süreleri Borsa tarafından duyurulur.
  • Fiziki Teslimat (Physical Delivery)
    Takas işlemlerinde fiziki teslimat söz konusu ise nakdi uzlaşmadan farklı bir prosedür izlenir. Fiziki teslimata konu mal veya ürünün cinsi, kalitesi, miktarı standarttır ve bu detaylar sözleşmede belirtilir. Ayrıca fiziki teslimat işleminin zamanı ve şartları da önceden belirlenmiştir. Genel kural olarak teslimat kontrat ayında yapılır. Müşteri teslim talebini aracı kuruluşa iletir,aracı kuruluş da bu talebi Takas Merkezine bildirir. Haber verme süresi içinde gelen tüm talepler toplanarak, tasnif edilir. Genel prensip olarak en eski alış en eski satışla eşleştirilir. Her iki tarafa da çağrı yapılarak satıcıya sözleşmede belirtilen standarttaki malı, belirtilen tarihte takas merkezinin teslim deposuna getirmesi, alıcıya da ilgili depodan alabileceği bildirilir. Bu sistemde teslim tarihi ve yeri takas merkezince tayin edilir. Bu teslim şekli genelde future sözleşmeler için geçerlidir.
Başa Dön

G

  • Gamma
    Opsiyonun gamması, opsiyona dayanak olan varlığın veya ekonomik göstergenin fiyatındaki bir birim değişiklikle, opsiyon deltasında kaç birim değişikliğin olabileceğini gösterir.
  • Garanti Fonu (Guarantee Fund)
    Borsa Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Borsa tarafından, temerrüt durumunda takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde, işlem teminatlarının yanı sıra kullanılmak amacıyla oluşturulan fon.
  • Geçici Uzlaşma Fiyatı(Normal Session Settlement Price)
    VOBİS’te, gün içinde kar/zarar rakamlarının hesaplanabilmesi için her 10 dakikada bir belirlenen uzlaşma fiyatına, geçici uzlaşma fiyatı adı verilmektedir.
  • Genel Takas Üyesi (General Clearing Member)
    Doğrudan takas üyelerinin yetkisine ilave olarak diğer Borsa üyelerinin işlemlerinin takasını garanti etmeye yetkilidir. Genel takas üyeleri tarafından, pazar bazında takas garantisi verilebilir. Takas garantisi Takasbank’a karşı verilir.
  • Gerçekleşmezse İptal Et Emri (Fill or Kill Order)
    Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde tamamının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.
  • Global Hesap (Global Account)
    Birden çok sayıda müşterinin tek bir hesabı kullanarak işlem yaptığı hesaplardır. Global hesapların açılmasına ilişkin esaslar Takasbank tarafından düzenlenir.
  • Günlük Emir (Day Order)
    Bir gün içerisinde gerçekleştirilmek üzere verilen emirdir. Emir o gün içerisinde gerçekleşmezse gün sonunda otomatik olarak sistem tarafından iptal edilir.
  • Günlük Fiyat Hareketi Limiti (Daily Price Limit)
    Seans boyunca fiyatların hareket edebileceği azami alt veya üst sınırın tanımlanmasıdır (+/- %10 gibi).
Başa Dön

H

  • Hatalı İşlem Düzeltmeleri
    Üyeler tarafından hesap numarası hatalı olarak VOBİS’e girilen emirler sonucunda kısmen ya da tamamen hatalı olarak gerçekleşen işlemlerin düzeltilmesine ilişkin iş akışı ilgili üyenin başvurusu ile Borsa tarafından yürütülür. Farklı üyeler nezdindeki hesaplar arasında hatalı işlem düzeltmesi talep edilemez.
  • Hedging
    Nakit piyasada bulunulan bir pozisyondan oluşan risklerden diğer piyasalarda (futures,options vs) pozisyon olarak korunmadır.
  • Hesapların Güncellenmesi (Mark-to-Market)
    Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde açık pozisyon taşıyan yatırımcıların hesaplarının takas merkezi tarafından ilgili günde oluşan uzlaşma fiyatları esas alınarak değerlemeye tabi tutulması ve bu değerleme sonucunda, kar eden hesaplara alacak ve zarar eden hesaplara borç yazılması işlemidir.
Başa Dön

İ

  • İptale Kadar Geçerli Emir (Good-Till-Cancelled Order)
    Emir girildiği seanstan itibaren iptal edilene kadar geçerlidir. Bu emir süresi seçildiğinde, emrin iptal edilmediği ve eşleşmediği durumda, emir sözleşmenin vade sonuna kadar geçerli olur ve vade sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.
  • ISIN Kodu (ISIN Code)
    (International Securities Identification Number) Uluslarası Güvenlik Teşhis Sayısının kısaltmasıdır.
  • İşlem Hacmi (Trading Volume)
    Bir sözleşme için gerçekleşen işlemlerdeki her emrin içerdiği sözleşme sayısının sözleşme büyüklüğü ve işlem fiyatı ile çarpılarak elde edilen yekünlerin toplanmasıyla bulunan hacim tutarı.
  • İşlem Miktarı
    Bir seans içinde ya da belli bir dönemde alınıp satılan sözleşme adedi.
  • İşlem Yapılmayan Dönem (Non-Trading Period)
    Saat 08:45-09:30 arası, işlem yapılmayan dönem olarak adlandırılır. İşlem yapılmayan dönemde, sistem açık olmakla birlikte emir girişi ya da işlem gerçekleşmesi mümkün değildir.
  • İtfa
    Tahvil ve bonoların ihraç planlarında belirlenen tarihte ve miktarlarda anapara ve/veya faiz olarak geri ödenmesi işlemi.
Başa Dön

K

  • Kalanı İptal Et Emri (Fill and Kill Order)
    Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde gerçekleşmeyen kısmın iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.
  • Kalanı Pasife Yaz Emri (Keep Remainer Order)
    Emrin girildiği anda tamamının gerçekleşmesi esas olmakla birlikte, tamamının gerçekleşmemesi durumunda kalan miktarın maksimum emir miktarına kadarlık kısmının, emrin yöntemine göre limit fiyatından ya da gerçekleştiği son fiyat üzerinden pasife limit emir olarak yazılması için kullanılan emir türüdür.
  • Kaldıraç Etkisi (Leverage Effect)
    Vadeli işlem piyasalarında işlem yapmak üzere teminat olarak yatırılan parayla, yatırılan teminattan çok daha büyük bir pozisyon alınması. Örneğin Dolar Türk Lirası vadeli kuru 1,800 YTL/ABD Doları iken, 180 YTL yatırarak 1.000 Dolar’lık pozisyon alan yatırımcı, Yeni Türk Lirası bazında 1.800 YTL’lik pozisyon alıyor demektir. Bu durumda yatırımcı yatırdığı teminat sayesinde, teminatın 10 katı kadarlık pozisyonu kontrol edebilme olanağına kavuşmuştur.
  • Kaldıraç Oranı (Leverage Ratio)
    Kaldıraç oranı, pozisyon tutarının teminat tutarına bölünmesiyle hesaplanır.
  • Kapanış Aralığı (Closing Period)
    VOBİS’te, normal seansın son 10 dakikası “kapanış aralığı” olarak adlandırılır.
  • Kapanış Fiyatı (Closing Price)
    Herhangi bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinde seans sonunda gerçekleşen son işlem fiyatı.
  • Kapanış Fiyatından (KAP) (On Close Order)
    Gün sonunda hesaplanan uzlaşma fiyatı üzerinden işlem gerçekleştirmek amacıyla kullanılan emir yöntemidir. Uzlaşma fiyatı hesaplandıktan sonra kapanış fiyatından emirler karşı tarafta bekleyen kapanış fiyatından emirlerle eşleşir. Alış ve satış tarafında bekleyen kapanış fiyatından emirler eşleştikten sonra kalan kapanış fiyatından emirler uzlaşma fiyatını karşılayan normal seans emirleri ile eşleşir.
  • Kapanış Seansı (Closing Session)
    Normal seansın bitiminden sonra düzenlenen fiyat sabitleme seansına kapanış seansı adı verilir. Kapanış seansında belirlenen denge fiyatı, o günün uzlaşma fiyatı olarak kullanılabilir.
  • Kelebek Stratejisi (The Butterfly Spread)
    Kelebek stratejisi genelde fon yöneticileri gibi profesyonel yatırımcıların kullandığı ileri bir opsiyon stratejisidir. Kar-zarar grafiğinde kelebek kanadına benzer bir şekil oluştuğu için böyle adlandırılmıştır ve dört adet ayrı alım veya satım opsiyonuna girilerek gerçekleştirilir. Fiyatların aşırı derecede aşağı veya yukarı doğru hareket edeceğini veya kısa bir bantta seyredeceğini düşünen yatırımcı kısa veya uzun kelebek stratejisini uygulayarak pozisyon alır. Alım opsiyonları ile oluşturulan uzun pozisyonlu kelebek stratejisinde yatırımcı iki adet başa baş alım opsiyonu satar ve bununla eş zamanlı olarak asli değersiz ve asli değerli birer alım opsiyonunda uzun pozisyona girer. Alım opsiyonları ile oluşturulan kısa pozisyonlu kelebek stratejisine giren yatırımcı ise iki adet başa baş alım opsiyonu alır ve bununla eş zamanlı olarak asli değersiz ve asli değerli birer alım opsiyonunda kısa pozisyona girer.
  • Kısa Pozisyon (Short Position)
    Her vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesinde kısa ve uzun olmak üzere iki taraf vardır. Kısa pozisyon, sözleşmelerin satımını ifade eder.

    Vadeli işlem sözleşmesinde kısa taraf dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden teslim etmekle yükümlü olan taraftır.

    Alım opsiyonunda kısa taraf uzun taraftan opsiyon primini alan ve uzun tarafın talep etmesi halinde dayanak varlığı uzun tarafa kullanım fiyatı üzerinden satma yükümlülüğü altında olan taraftır.

    Satım opsiyonunda kısa taraf, uzun tarafın talep etmesi halinde, dayanak varlığı kullanım fiyatı üzerinden alma yükümlülüğü altında bulunan taraftır.
  • Kısa Pozisyonlu Korunma (Short Hedging)
    Alım satıma konu ürünün gelecekte fiyatının düşmesi riskine karşı satım yönünde işlem yapılmasıdır.
  • Kurtaj (Brokerage Fee Charged by the Exchange Members)
    Borsa üyelerinin borsada aracı olarak yaptıkları her işlem için müşterilerinden aldığı komisyondur.
  • Korbey (Trading Floor)
    İşlemlerin elektronik ortamda gerçekleşmediği borsalarda, borsa üyelerinin sözleşmelerin alım satımını sesli olarak gerçekleştirmek üzere toplandıkları alan.
  • Riskten Korunma Oranı (Hedge Ratio)
    Riskten korunma oranı, spot piyasada bir birim sahip olunan pozisyon için kaç birimlik vadeli işlem sözleşmesi ile korunma sağlanacağını göstermektedir.
  • Kotasyon (Quotation)
    Fiyatın alış ve satış tarafının ilan edilmesidir.
  • Kotasyon Şekli (Pricing Unit)
    Piyasada ilgili sözleşmede fiyatlamanın para ve ölçü biriminin tanımlanmasını ifade eder (TL/Kg, TL/USD gibi).
  • Kullanım Fiyatı (Striking Price, Exercise Price)
    Bir ürünü belli bir vadede veya belli bir vadeye kadar alma veya satma hakkı veren sözleşmelerde (opsiyonlarda) vadede alım veya satımda uygulanacak fiyattır.
Başa Dön

L

  • Likidite (Liquidity)
    Vadeli işlem sözleşmesi, opsiyon sözleşmesi, döviz, menkul kıymet, gayrimenkul gibi herhangi bir aktifin kısa sürede ve sorunsuz bir şekilde (değer kaybına uğramadan) nakde çevrilebilme derecesini ifade eder.
  • Limit Fiyatlı Emir (LMT) (Limit Order)
    Belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir yöntemidir. Bu yöntem kullanıldığında fiyat girilmesi zorunludur.
Başa Dön

M

  • Makbuz Senedi (Warehouse Receipt)
    Makbuz senedi Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiş emtianın mülkiyet ve rehin hakkını temsil eden senetlerdir. Makbuz senedi belirli bir kalitede ve miktarda bir malın bir depoda olduğunu göstermekte ve depo işleticisi bu konuda taraflara güveni sağlamaktadır. Makbuz senedinde yer alan bilgilere tarafların güven duyması, senedin ciro edilmesi suretiyle malların taraflar arasında kolayca el değiştirmesini sağlamaktadır.
  • Manipülasyon (Manipulation)
    Sermaye Piyasası Kanunu’nun (Kanun) 47’nci maddesinin (A-2) bendinde işlem bazlı manipülasyon, “Yapay olarak, sermaye piyasası araçlarının, arz ve talebini etkilemek, aktif bir piyasanın varlığı izlenimini uyandırmak, fiyatlarını aynı seviyede tutmak, arttırmak veya azaltmak amacıyla alım ve satımı...” faaliyeti olarak tanımlanmıştır.
  • Mutlak Pozisyon Limiti (Position Limit Threshold)
    Bir hesabın ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarından bağımsız olarak alabileceği maksimum açık pozisyon sayısını ifade eder.
  • Müşteri Hesabı (Customer Account)
    Üyenin müşterileri için açtığı hesaplardır.
Başa Dön

N

  • Nakdi Uzlaşma (Cash Settlement)
    Sözleşmelerin ifa edilmesinde kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde vade sonunda dayanak varlık taraflar arasında el değiştirmez. Bunun yerine, sözleşme fiyatı ile dayanak varlığın son işlem günündeki cari fiyatı veya borsa tarafından belirlenen diğer yöntemler esas alınarak belirlenmiş fiyat arasındaki fark kadar tutar taraflar arasında el değiştirir ve sözleşme bu şekilde itfa edilmiş olur.
  • Nakit Dışı Teminat (Non-cash Collateral)
    İşlem teminatı olarak kabul edilebilecek nakit dışı teminatlardır.
  • Nakit Fiyat (Spot Fiyat)
    Mal ve hizmetler karşılığı aynı gün ödenmek üzere alınıp satılırken tarafların üzerinden işlem yaptığı fiyatıdır.
  • Nakit Piyasa (Spot Market)
    Mal ve hizmetlerin karşılığı aynı gün ödenmek üzere alınıp satıldığı piyasadır.
  • Nakit Teminat (Cash Collateral)
    Nakit teminat olarak sadece Türk Lirası (TL) kabul edilir.
  • Normal Piyasa (Contango Market)
    Normal piyasalar, vadeli fiyatların taşıma maliyeti nedeniyle spot fiyatlardan yüksek olduğu durumu ifade eder.
  • Normal Seans (Normal Session)
    VOB’da saat 09:15-17:45 arasında normal seans adı verilen tek bir seans düzenlenir. Normal seans fiyat ve zaman önceliğine dayanılarak sürekli müzayede esasıyla işlemlerin gerçekleştirildiği seanstır.
  • Normal Üye Temsilcisi (Member Representative-Trader)
    Normal temsilci bağlı bulunduğu üyenin yönetici temsilcisinin kendisine tahsis ettiği hesaplar için VOBİS‘e emir gönderebilir ve bu hesaplara ilişkin teminat ve pozisyon bilgilerine ulaşabilir. Normal temsilci özel emir girişi yapamaz. Normal temsilciler sadece kendi girdikleri emirleri düzeltme ve iptal etme yetkisine sahiptir.
Başa Dön

O

  • Olağanüstü Durum Teminatı (Extraordinary Cases Margin)
    Borsa Yönetmeliğinde belirlenen esaslar çerçevesinde Borsa tarafından Borsada alınmak istenen (ya da alınmış olan) açık pozisyonlar için başlangıç teminatına ek olarak olağanüstü durum teminatı da talep edilebilir.
  • Opsiyon (Option)
    Belli bir vadeye kadar (veya belirli bir vadede), opsiyona dayanak varlık oluşturan belli miktardaki bir malı, finansal ürünü, sermaye piyasası aracını veya ekonomik göstergeyi belli bir fiyattan (kullanım fiyatı) alma ya da satma hakkını, belli bir prim karşılığında opsiyonu satın alan kişiye (lehdara) veren ancak zorunlu tutmayan, buna karşın opsiyonun satıcısını (keşidecisini) lehdar tarafından talep edilmesi halinde satmaya zorunlu tutan sözleşmedir.
  • Opsiyon Alıcısı (lehdar) (Buyer of an Option)
    Alım ya da satım opsiyonunu satın alan kişi (uzun pozisyon taşıyan kişi).
  • Opsiyonun Kullanımı (Exercising an Option)
    Opsiyonda yer alan hakkın yerine getirilmesi için kısa pozisyon sahibine başvurulması. Örneğin alım opsiyonunda uzun tarafın dayanak varlığı satın almak üzere kısa tarafa opsiyonun vadesi içinde başvurması.
  • Opsiyonu Yazan Taraf (Keşideci) (Seller of an Option)
    Alım ya da satım opsiyonunu satan kişi (kısa pozisyon taşıyan kişi).
  • Opsiyonun Tipi (Option Type)
    Opsiyonun Amerikan mı yoksa Avrupa tipinde mi olduğunu gösterir.
  • Opsiyonun Türü
    Opsiyonun Alım Opsiyonu mu yoksa Satım Opsiyonu mu olduğunu gösterir.
  • Opsiyonun Vadesi (Maturity of an Option)
    Opsiyonun kullanılabileceği son gün.
  • Oransal Pozisyon Limiti (Position Limit Percentage)
    Bir hesabın mutlak poziyon limiti aşıldıktan sonra ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarının belli bir oranı kadar açık pozisyona sahip olabileceğini gösterir.
  • Organize Piyasa (Organised Market)
    Belli kurallar çerçevesinde, belli saatlerde, alıcı ve satıcıların aracı kurumlar eşliğinde bir araya geldiği borsalar.
  • Ortalama Fiyat (Average Price)
    Alım satıma konu olan ürünün, bir seans içerisinde gerçekleşen işlemlerde oluşan fiyatlarının ortalamasıdır.
Başa Dön

Ö

  • Özel Emir (Negotiated Deal)
    Özel emirler, Ana Pazarda oluşan fiyatları etkileyebilecek büyüklükte olan yüksek miktarlı emirlerdir. Fiziki teslimatlı döviz vadeli işlem sözleşmelerinde bir defada girilen 500 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler, diğer sözleşmeler için ise bir defada girilen 2.000 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler özel emir olarak kabul edilir.”
  • Özel Emir İlan Pazarı (Advertising Board)
    Sadece bir tarafı belirli olan özel emirler, Özel Emir İlan Pazarı’ında diğer üyelere ilan edilir. Burada eşleşen emirler borsa onayından sonra, “Özel Emirler Pazarında” gerçekleşir.
  • Özel Emirler Pazarı (Negotiated Deals Board)
    Özel emirler, Ana Pazarda oluşan fiyatları etkileyebilecek büyüklükte (Fiziki teslimatlı döviz vadeli işlem sözleşmelerinde bir defada girilen 500 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler, diğer sözleşmeler için ise bir defada girilen 2.000 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler) olan yüksek miktarlı emirlerdir. Her iki tarafı da belirli olan özel emirlerin işlem görmesi, Özel Emirler Pazarı’nda gerçekleşir.
Başa Dön

P

  • Pergel Stratejisi (Straddle Strategy)
    Bu opsiyon stratejisini uygulayan yatırımcı, kullanım fiyatları ve vadesi aynı olan biri alım, diğeri satım opsiyonunu eş zamanlı olarak satın alır veya satar. Yatırımcı söz konusu opsiyonların ikisini aynı anda satın alırsa uyguladığı strateji uzun pozisyonlu pergel stratejisi; satarsa kısa pozisyonlu pergel stratejisi olarak tanımlanır. Uzun pozisyon alan yatırımcı, fiyat dalgalanmasının artacağını beklemektedir. Kısa pozisyon alan yatırımcının beklentisi dalgalanmanın azalacağı yönündedir.
  • Piyasa Emri
    Emrin verildiği zamanda, talebin piyasada mevcut en iyi fiyattan alınmasını veya satılmasını öngören emir türüdür.
  • Piyasanın Sıkıştırılması (Market Squeeze)
    Piyasanın sıkıştırılması, hem vadeli hem de spot piyasada alım satıma konu olan üründe uzun pozisyon alınarak yapılmaktadır. Vade ayında teslimat öncesi, hem spot piyasada önemli miktarda sözleşmeye konu malı alan, hem de vadeli piyasadaki uzun pozisyonunu koruyan alıcı karşısında kısa pozisyon sahipleri pozisyonlarını kapatamamakta, spot piyasada ise arzın yetersiz olması nedeniyle fiyatlar suni olarak aşırı yükselmektedir. Bu durumda yapay olarak fiyatların yükselmesi neticesinde aşırı kar elde etme imkanı doğmaktadır.
  • Piyasa Yapıcısı (Market Maker)
    Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında sorumlu oldukları her sözleşme için Yönetim Kurulunca belirlenen yetkiler çerçevesinde hem alış ve hem de satış kotasyonu veren ve bu kotasyon doğrultusunda işlem yapan Borsa üyeleridir.
  • Piyasa Yapıcı Hesabı (Market Maker Account)
    Sadece piyasa yapıcıların yaptığı işlemlerin izlendiği hesaplardır.
  • Piyasalararası Yayılma İşlemi
    Aynı ürün veya aralarında belirli bir ilişki olan ürünler farklı borsalarda işlem görüyorsa, bu borsalar arasında yapılan mutabakat gereği piyasa katılımcılarının aynı veya benzer ürünlerdeki alış veya satış işlemleri her iki borsa tarafından yayılma işlemi olarak kabul edilebilir. Örneğin, Aralık vadeli pamuğu New York Pamuk Borsası’nda alıp yine Aralık vadeli Ege Standart 1 pamuğunu Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda satmak piyasalararası yayılma işlemidir.
  • Portföy Hesabı
    Üyenin kendi portföyü için yaptığı işlemlerin izlendiği hesaptır.
  • Pozisyon (Position)
    Borsada alım ve/veya satım yapılarak sahip olunan sözleşmelerin yön (uzun-kısa) ve adet bakımından ifade edilme şeklidir.
  • Pozisyon Aktarımı
    Takasbank tarafından tutulan kayıtlar üzerinden, ilgili teminat hesaplarıyla birlikte yapılır. Belirli durumların gerçekleşmesi halinde, Takasbank’ın önerisi ve Borsa Yönetim Kurulunun kararı ile üyelerin pozisyonları diğer bir takas üyesine transfer edilebilir.
  • Pozisyonların Güncelleştirilmesi (marking to market)
    Pozisyonların güncelleştirmesi, piyasada işlem yapan tarafların sahip oldukları pozisyonların her gün sonunda belirlenen uzlaşma fiyatı esas alınarak yeniden değerlendirilmesidir. Yeniden değerleme sonucu kar/zararlar hesaplanarak ilgili hesaplara yansıtılır.
  • Pozisyonun Kapatılması
    Önceden açılmış uzun veya kısa pozisyonun aynı miktarda ters pozisyon alınmak suretiyle kapatılması. Bir başka deyişle, müşterinin aldığı sözleşme kadar satması veya sattığı sözleşme kadar almasıdır.
  • Pozisyon Limiti (Position Limit)
    Herhangi bir sözleşmede, tek bir hesabın alım ya da satım yönünde alabileceği azami sözleşme sayısı veya oranı. Borsa, manipülatif işlemleri sınırlamak ve suni arz ve talebi önleme suretiyle piyasanın sıkışmasını engellemek amacıyla pozisyon limiti uygular.
  • Prim (Option Premium)
    Prim, opsiyonun fiyatı olup, opsiyon sözleşmesindeki hakların elde edilmesi amacıyla ödenmektedir.
Başa Dön

R

  • Ralli (Sudden Increase of the Prices)
    Fiyatların aniden yukarı çıkması.
  • Rho
    Faiz oranındaki %1’lik değişim sonucunda, opsiyon priminin ne kadar değişeceğini gösterir.
  • Riskli Hesap (Risky Account)
    “Başlangıç teminatının”, “mevcut teminat ± kar/zarar” tutarına oranı %100 veya daha büyük ise ilgili hesap riskli duruma düşer. Riskli durumdaki hesaplar pasif ve aktif emir girişi yaparak pozisyon kapatıcı işlem gerçekleştirebilirler. Diğer taraftan, daha önce riskli konuma geçmiş hesaplar için başlangıç teminatının “mevcut teminat ± kar/zarar” tutarına oranı %90 veya daha düşük duruma gelirse hesap, “riskli hesap” durumundan çıkarılır.
  • Risk Transferi (Transferring the Risk)
    Risk transferi, aleyhte fiyat değişimi riskinden korunmak isteyenlerin fiyat riskini, fiyat hareketlerinden kar elde etmek isteyen spekülatörlere devretmesidir.
  • Risk Yönetimi (Risk Management)
    Gelecekte olabilecek olumsuz fiyat dalgalanmalarına karşı önlem alarak fiyat, döviz kuru ve faiz riskinden korunma işlemlerinin geneline verilen ad.
  • Riske Maruz Değer (Value at Risk-VAR)
    Döviz, menkul kıymet ve benzeri yatırım araçlarının ya da bunlardan oluşan bir portföyün içerdiği piyasa riskinin ölçülmesi amacı ile kullanılan istatistiksel bir yöntem. Bu tür bir ölçümle, piyasa riski olarak adlandırılan, kur ve faiz riskinin yatırımın mevcut değerini çeşitli olasılık değerlerine ve süreye bağlı olarak ne ölçüde etkileyebileceği bulunmaya çalışılmaktadır. Diğer bir deyişle bir yatırımın, yatırım değeri cinsinden karşı karşıya olduğu riski ölçer. Örneğin 10.000.000 USD tutarında bir yatırım için 1.000.000 USD’ lik VaR değeri, belli bir dönemde, örneğin 1 haftada, bu yatırımın olasılık değerine bağlı olarak karşı karşıya olduğu riskin parasal değerini ifade eder. Portföyde ortaya çıkabilecek kaybın tahminidir.
  • Risksiz Faiz Oranı (Risk-Free Interest Rate)
    Devletin iç piyasadan aldığı borcu geri ödeyememe ihtimalinin bulunmadığı varsayımı, devlet iç borçlanma senetlerini yükümlülüğü yerine getirme açısından risksiz olduğu varsayımını doğurur. Dolayısıyla devletin aldığı borçlara ödediği faiz, risksiz faiz oranı olarak kabul edilir.
Başa Dön

S

  • Satım Opsiyonu (Put Option)
    Satım opsiyonu, bu opsiyonu alan tarafa, belirli bir vadede veya belirli bir vadeye kadar, önceden belirlenen fiyat üzerinden, belli miktar ve nitelikteki dayanak varlığı satma hakkını veren, ancak zorunlu tutmayan tarafı ise talebi halinde almaya yükümlü kılan sözleşmedir.
  • Satım Opsiyonlu Alacaklı Dikey Yayılma (Bull Spread With Put Options)
    Bu stratejiyi uygulayan yatırımcı, iki farklı kullanım fiyatlı satım opsiyonundan yüksek kullanım fiyatlı opsiyonu satıp, eş zamanlı olarak düşük kullanım fiyatlı satım opsiyonunu satın alır. Dolayısıyla, yatırımcı asli değeri daha yüksek olan satım opsiyonunu satar ve eş zamanlı olarak, asli değeri daha düşük satım opsiyonunu alır. Bu işlem sonucunda yatırımcı primi yüksek opsiyonu satıp, primi düşük opsiyonu aldığından, yatırımcının hesabına nakit para girişi olur. Bu yüzden de söz konusu dikey yayılma işleminin ismine bir muhasebe terimi olan ‘’alacaklı’’ kelimesi eklenerek “alacaklı dikey yayılma” olarak tanımlanmıştır.
  • Satım Opsiyonlu Borçlu Dikey Yayılma (Bear Spread With Put Options)
    Bu stratejiyi uygulayan yatırımcı, iki farklı kullanım fiyatlı satım opsiyonundan yüksek kullanım fiyatlı opsiyonu alıp, eş zamanlı olarak düşük kullanım fiyatlı satım opsiyonunu satar. Dolayısıyla, yatırımcı asli değeri daha yüksek olan satım opsiyonunu alır ve eş zamanlı olarak, asli değeri daha düşük olan satım opsiyonunu satar. Bu işlem sonucunda yatırımcı primi yüksek opsiyonu alıp, primi düşük opsiyonu sattığından, yatırımcının hesabından nakit para çıkışı olur. Bu yüzden de söz konusu dikey yayılma işlemi bir muhasebe terimi olan ‘’borçlu’’ kelimesi eklenerek “borçlu dikey yayılma” olarak tanımlanmıştır.
  • Satış Fiyatı (Selling Price)
    Herhangi bir ürünün satılması için satıcısının teklif etmiş olduğu fiyat, satış fiyatıdır.
  • Seans (Session)
    VOB’da 1 iş günü 1 seanstan oluşur. Öğle arası verilmez. Seans 09:15’te başlar ve 17:45’te biter.
  • Seans Emri (SNS) (Session Order)
    Emir sadece girildiği seansta geçerlidir. Seans sonuna kadar eşleşmezse sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.
  • Sentetik Pozisyonlar
    Piyasada varolan bir enstrümanla alınabilecek bir pozisyonu opsiyonlarla veya opsiyonlar ve dayanak varlıklar ile birden fazla pozisyona girmek suretiyle taklit etme işlemi. Burada oluşturulan sentetik pozisyon ile piyasada bulunan tek bir enstrüman ile girilen pozisyonun kar/zarar profili aynıdır. Sentetik pozisyonlar vadeli işlem sözleşmeleri kullanılarak da alınabilir.
  • Sermaye Piyasası Faaliyeti (Capital Market Activity)
    Sermaye piyasası faaliyetleri;

    • Kurul kaydına alınacak sermaye piyasası araçlarının ihraç veya halka arz yoluyla satışına aracılık,
    • Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının aracılık amacıyla alım satımı,
    • Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala, kıymetli madenlere ve dövize dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri dahil her türlü türev araçların alım satımının yapılmasına aracılık,
    • Sermaye piyasası araçlarının geri alım veya satım taahhüdü ile alım satımı,
    • Yatırım danışmanlığı,
    • Portföy işletmeciliği veya yöneticiliği,
    • Diğer sermaye piyasası kurumlarının faaliyetleridir.
  • Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) (Capital Markets Board of Turkey)
    Diğer görevlerin yanında, sermaye piyasalarını, bu piyasada faaliyet gösterenleri, sermaye piyasası araçlarını halka arz eden ortaklıkları ve türev araçlarla ilgili konuları düzenlemek ve denetlemekle görevli kamu kurumudur.
  • Sesli Müzayede (Open Outcry)
    Borsa üyelerinin korbey veya pit olarak adlandırılan fiziki bir mekanda alım satımlarını yüz yüze sesli olarak yapmaları sesli müzayede sistemi olarak adlandırılır.
  • Son İşlem Günü (Last Trading Day)
    Bir sözleşmede işlem yapılabilen son günün tanımlanmasıdır. Bu gün sonunda açık kalan pozisyonlar tanımlanan uzlaşma yöntemine göre kapatılır.
  • Sorgulamacı Üye Temsilcisi (Member Representative- Inquirer)
    Sorgulamacı temsilci, bağlı bulunduğu üyenin yönetici temsilcilerinin ve normal temsilcilerinin sisteme gönderdiği emirleri izleyebilir, sorgulama yapabilir ancak sisteme emir gönderemez.
  • Sözleşme (Futures and Options Contract)
    Borsa tarafından standart özellikleri ilan edilmiş olan ve borsada alım satıma konu olabilecek vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleridir.
  • Sözleşme Ayı (Contract Month)
    Standart olarak ilgili sözleşmede hangi vade aylarının işleme konu olduğunun tanımlanmasıdır.
  • Sözleşme Bazında Brüt Teminatlandırma (Contract Based Gross Margining)
    Bu yöntem sadece global hesaplar için kullanılmaktadır. Adından da anlaşılacağı gibi bu yöntem uygulandığında netleştirme yapılmaz. Bir global hesabın altında birden fazla müşterinin işlem yapması nedeniyle herhangi bir vadeli işlem sözleşmesinde alınan pozisyonlar emir girişinde aksi belirtilmediği sürece netleştirilmez. Böylece global hesaplar bir vadeli işlem sözleşmesinde aynı anda hem uzun hem de kısa pozisyon taşıyabilirler. Bu yöntemde spread pozisyonu dikkate alınmaz.
  • Sözleşme Bazında Net Teminatlandırma (Contract Based Net Margining)
    Bu yöntemde Borsada işlem gören herhangi bir vadeli işlem sözleşmesi için alınan pozisyonlar netleştirilirken, aynı dayanak varlığa dayalı ancak farklı vadelerde olan vadeli işlem sözleşmelerindeki uzun ve kısa pozisyonlar, yayılma pozisyonu olarak teminatlandırılır. Böylelikle düz pozisyondan alınan teminatla karşılaştırıldığında daha az teminat alınmış olur.
  • Sözleşme Büyüklüğü (Contract Size)
    Her bir sözleşmedeki alım satıma konu miktarın tanımlanmasıdır. (1 Ton Pamuk veya 1.000 USD gibi)
  • Sözleşmenin Parasal Büyüklüğü (Contract Value)
    Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesine konu olan dayanak varlığın piyasa fiyatı ile sözleşme büyüklüğünün çarpılması sonucunda bulunur.
  • Spekülatör (Speculator)
    Korunma amacıyla değil de oluşturduğu fiyat beklentileri çerçevesinde kar elde etmek amacıyla sözleşme alıp satan yatırımcı türüdür.
  • Spot Fiyat (Spot Price)
    Teslim ve tesellüm işlemlerinin çok kısa bir süre içerisinde gerçekleştirileceği alım satımlarda o an için geçerli piyasa fiyatı.
  • Spot İşlem (Spot Transaction)
    Ödeme ve teslimatın işlem yapılan günde veya çok kısa süre içerisinde yapıldığı işlemler
  • Spot Piyasalar (Spot Markets)
    Belli miktarda bir mal veya kıymetin ve bunların karşılığı olan paranın işlemin ardından el değiştirmesini sağlayan piyasalardır.
  • Sürdürme Teminatı (Maintenance Margin)
    Borsada oluşan zararlar ya da nakit-dışı teminatların değerlerinin düşmesi sonucunda başlangıç teminatının inebileceği en düşük seviyedir. İşlem teminatı tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda Takasbank tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Sürdürme teminatı seviyesi ilgili sözleşmelerde belirtilir.
  • Sürdürme Teminatı Seviyesi
    Takas Kurumlarının belirlediği, hesapta teminat olarak bulundurulan tutarların düşebileceği en alt sınır.
  • Sürekli Müzayede Yöntemi (Continuous Auction Method)
    Normal seans esnasında, VOBİS’e iletilen emirlerin Borsa Yönetmeliğinde belirtilen şekilde, fiyat önceliği ve zaman önceliği esaslarına uygun olarak eşleşmesi sonucunda oluşan fiyatlar üzerinden işlemlerin gerçekleşmesi yöntemidir.
Başa Dön

Ş

  • Şarta Bağlı Emir (SAR) (Market Contingent Order)
    Bu emir türü, emri giren tarafından ilgili sözleşme için belirlenen fiyattan (aktivasyon fiyatı) ya da alış emirleri için daha yüksek ve satış emirleri için daha düşük fiyatlardan Borsada işlem olması durumunda, emrin sistemde aktif hale gelmesi amacıyla kullanılır.
Başa Dön

T

  • Takas (Clearing)
    Borsada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak, takas merkezinin alıcı karşısında satıcı, satıcı karşısında alıcı konuma geçmek suretiyle, ilgili sözleşmelerden doğan sorumlulukları üzerine alması süreci.
  • Takas Kurumu (Clearing Institution)
    Borsalarda taraflar arasında yapılan sözleşmelerde, alıcıya karşı satıcı ve satıcıya karşı alıcı gibi davranarak sözleşmelerden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesini taahhüt eden kuruluştur. Takas kurumu, borsanın kendisi olabileceği gibi, bu alanlarda uzmanlaşmış mali bakımdan sağlam bir kuruluş da olabilir.
  • Takas Süresi (Clearing Period)
    Takas süresi saat 17:45'te başlar ve T+1 günü saat 14:30’a kadar devam eder.
  • Takas Ücreti
    Takas Kurumunun her bir sözleşmenin takası için aldığı ücret.
  • Tarihli Emir (TAR) (Good-Till-Date Order)
    Emir, sisteme girilen tarihe kadar geçerlidir. Belirtilen tarihe kadar eşleşmezse ya da iptal edilmezse, bu tarihte gün sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Sistemde, sözleşmenin vade sonundan daha ileri bir tarih girilmesine izin verilmez.
  • Taşıma Maliyeti (Cost of Carry)
    Finans maliyeti, depo maliyeti ve sigorta maliyetini yansıtır.Taşıma maliyeti, mallara ilişkin vadeli fiyatın hesaplanmasında depolama gideri ve sigorta maliyetleri de hesaplamaya dahil edilir. Finansal araçlarda vadeli fiyatın hesaplanmasında ise sadece faiz maliyeti dikkate alınır.
  • Tek Fiyat Belirleme Seansı (Fixing Session)
    Normal seans esnasında düzenlenen fiyat sabitleme seansına verilen addır. Bu seansta belirlenen denge fiyatı baz fiyatta herhangi bir değişiklik yapmaz.
  • Teknik Analiz (Technical Analysis)
    Temel göstergelere bakmaksızın, geçmiş fiyat ve miktar hareketlerine bakarak, gelecekteki fiyatların ne olacağı konusunda tahminler üretmeye çalışan yaklaşımdır.
  • Temel Analiz (Financial Analysis)
    Fiyat hareketlerini tahmin edebilmek için arzı ve talebi etkileyen unsurların analizine verilen genel isim.
  • Temerrüt (Default)
    Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutarlar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir.
  • Temettü (Dividend)
    Bir şirketin ortaklarına dağıttığı kar.
  • Teminat (Trade Margin)
    Tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlamak amacıyla, vadeli işlem ve opsiyon borsalarında alınan her pozisyon için takas merkezine yatırılan ve tutarı takas merkezi veya borsa tarafından belirlenen para veya paraya kolayca çevrilebilen varlık.
  • Teminat (Kar-Zarar) Çarpanı
    Teminat ve/veya kar/zarar çarpanları kullanılarak, alınabilecek pozisyon sayısının belirlenmesinde mevcut teminatların ve/veya VOBİS’te hesaplanan gün içi kar/zararların belirli bir oranı dikkate alınabilir. Teminat ve/veya kar/zarar çarpanları Borsa tarafından üye, hesap tipi ve/veya hesap bazında 1’den büyük ya da 1’den küçük olarak uygulanabilir. 1’den farklı olarak tanımlanmış teminat ve/veya kar/zarar çarpanları kullanılması durumunda seans içinde VOBİS, Borsa ve Takasbank tarafından yapılan tüm hesaplamalarda bu çarpanlarla çarpılarak hesaplanmış teminat rakamları ve/veya kar/zarar tutarları dikkate alınır.
  • Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call)
    Hesapta bulundurulan toplam teminat, sürdürme teminatının altına düşerse, takas merkezi tarafından pozisyon taşıyan kişiye, teminat miktarının başlangıç teminatı seviyesine tamamlanması için talepte bulunulur. Ya da hesapta (-) nakit oluşması durumunda, takas merkezi tarafından ilgili hesaba, oluşan (-) nakit kadar nakit yatırması talebinde bulunulur. Bu talepler teminat tamamlama çağrısı olarak adlandırılır.
  • Ters İşlem (Offsetting Position)
    Uzun pozisyon sahibinin kısa, kısa pozisyon sahibinin uzun pozisyon almak suretiyle ilk pozisyonlarını kapatmalarıdır.
  • Teslim Edilebilir Kaliteler (Deliverable Grade)
    Vadeli işlemler piyasalarında borsalar, teslimatın düzenli bir şekilde gerçekleşebilmesi için, baz kaliteden farklı kalitedeki malların teslimata konu edilebilmesine izin vermekte ve her bir kalitenin baz kaliteden farkına göre uygulanacak prim ve iskontolar önceden belirlenmektedir. Son işlem gününden önce satıcı tarafın pozisyonunu tasfiye etmeyerek teslimatı gerçekleştirmek zorunda kalması durumunda, borsanın teslim edilebilir özelliklere sahip olarak belirlediği derecedeki mallardır.
  • Teslimat (Delivery)
    Fiziki teslimatın öngörüldüğü sözleşmelerde, uzun pozisyon taşıyan yatırımcıya, dayanak varlığın teslim edilmesidir.
  • Teslimat Ayı (Vade Ayı)
    Sözleşmelerin vadesinin sona ereceği ayı ifade eder.
  • Teslimat Bildirisi İlk Günü
    Emtianın teslimatının gerçekleşmesi için borsanın belirlediği teslimat sürecinin başlangıcı olarak kabul edilen teslimat bildirisi ilk günüdür. Bu günde, emtia sözleşmesinde kısa pozisyon taşıyan kişi, teslimatı gerçekleştirme niyetini takas kurumuna ilan eder.
  • Teslimat Noktaları
    Fiziki teslimatın öngörüldüğü sözleşmelerde, dayanak varlığın teslim edilmesinin mümkün bulunduğu yer veya kurumlardır. Dayanak varlık sözleşmede belirtilen coğrafi mekan veya kurum dışında başka bir yerde teslim edilemez.
  • Teslimat Şekli (Settlement Method)
    Son işlem gününde açık pozisyon sahibi olan tarafların yükümlülüklerini nasıl yerine getirecekleri teslimat şeklinin tanımlanması ile belirlenir. Teslimat yükümlülüğü fiziki olarak tanımlanabildiği gibi, nakdi mutabakat olarak da tanımlanabilir. Fiziki teslimat yönteminde alım satıma konu ürünün teslim edilmesi ile pozisyonlar kapatılırken, nakdi mutabakat yönteminde son güne ait uzlaşma fiyatı üzerinden ters işlem yapılarak pozisyonların kapatılması şeklinde kar zararlar ilgili hesaplara yansıtılır (Baz kalitenin dışında bir ürün teslim edilmesi prim ve iskonto uygulayarak yapılabilir.).
  • T Günü
    İşlemin gerçekleştiği ve/veya hesapların güncelleştirildiği Borsa gününü ifade eder.
  • T+1 Günü
    İşlemin gerçekleştiği ve/veya hesapların güncelleştirildiği Borsa gününden bir sonraki Borsa gününü ifade eder.
  • Tezgahüstü Piyasa (Over the Counter)
    Bir borsanın ve ona bağlı takas kurumunun aracılığı olmaksızın, alıcı ve satıcıların kendi aralarında işlem yapmalarına imkan sağlayan piyasa.
  • Theta
    Opsiyonun vadesine kalan zamandaki değişiminin, opsiyon priminde meydana getirdiği değişimi gösteren ölçüdür.
  • Toplam Bakiyenin Sıfır Olması (Zero Sum Game)
    Piyasada kazanılan para miktarı ile kaybedilen para miktarının eşit olması durumudur. Vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında kazanılan toplam para miktarı ile kaybedilen toplam para miktarı eşittir.
  • Toplu Emir Dosyası (Batch Order File)
    İşlem yapılmayan dönemde, normal ya da fiyat sabitleme seanslarında temsilciler tarafından sisteme gönderilmek üzere toplu emir dosyaları hazırlanıp seans içinde istenildiği zaman sisteme gönderilebilir. Bir toplu emir dosyasında max. 50 emir olabilir.
  • Toplu Hesap "Omnibus"
    Takas üyesi olmayan bir aracı kurumun takas üyesi olan aracı kurum nezdinde açtığı ve kendi müşterilerinin işlemlerini toplu olarak izlediği hesaplardır. Takas Üyesi, bu hesaptaki işlemlerin nihai olarak hangi müşteriye ait olduğunu bilmez. Omnibus hesabı açan aracı kuruluş, bu hesaptaki işlemlerin hangi nihai müşteriye ait olduğunu bilir.
  • Türev Piyasalar (Derivatives Markets)
    İlerideki bir tarihte,teslimatı veya nakit uzlaşması yapılmak üzere herhangi bir malın veya finansal aracın bugünden alım satımının yapıldığı piyasalardır.
  • Türev Ürünler (Derivatives Products)
    Getirisi başka bir kıymetin getirisine bağlanmış, diğer bir deyişle başka bir kıymetin getirisinden türetilmiş mali araçlardır. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri bu enstrümanlara örnektir. Bu tür enstrümanlar, döviz, faiz, altın, pamuk gibi her türlü ürün üzerine yazılabilir. Böyle bir durumda, örneğin döviz üzerine yazılan bir opsiyon sözleşmesinde, opsiyon sözleşmesinin getirisi, üzerine yazıldığı dövizin piyasadaki hareketine bağlı olacaktır.
  • TVİS (TVIS: Takasbank Derivatives System)
    Takasbank Vadeli İşlemler Sistemi’nin kısaltmasıdır.
Başa Dön

U

  • Ulusal 30 Endeksi (IMKB-30) (ISE-30 Index)
    Yatırım ortaklıkları hariç ulusal pazarda işlem gören şirketlerden önceden belirlenmiş şartlar yanında piyasa değeri ve likiditesi yüksek olanlardan sektörel temsil kabiliyeti de göz önünde bulundurularak seçilen 30 hisse senedinden oluşan endekstir.
  • Uzlaşma Fiyatı (Daily Settlement Price)
    Vadeli işlem borsalarında alım satıma konu sözleşmelerde gün sonunda teminatların güncellenmesi ve geçici kar zararların hesaplanmasında baz alınan değerleme fiyatıdır. Bu fiyat kapanış fiyatından farklı olabilir.
  • Uzun Pozisyon (Long Position)
    Her vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesinde kısa ve uzun olmak üzere iki taraf vardır. Uzun pozisyon sözleşmelerin alımını ifade eder.

    Vadeli işlem sözleşmesinde uzun taraf, dayanak malı sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden teslim alma hak ve yükümlülüğüne sahip olan taraftır.

    Alım opsiyonunda uzun taraf, primi ödeyen ve dolayısıyla dayanak varlığı kullanım fiyatı üzerinden alma hakkını (alma yükümlülüğü yok) elde eden taraftır.

    Satım opsiyonunda uzun taraf, ödediği prim karşısında dayanak varlığı satma hakkını (satma yükümlülüğü yok) elde eden taraftır.
  • Uzun Pozisyonlu Korunma (Long Hedging)
    Uzun pozisyonlu korunma, alım satıma konu ürünün gelecekte fiyatının yükselmesi riskine karşı alım yönünde işlem yapılmasıdır.
Başa Dön

Ü

Başa Dön

V

  • Vadeden Vadeye Pozisyon Devri(Roll-over)
    Vadeli işlem sözleşmelerinin bir zaman sınırı vardır. Yani belli bir vadede sözleşmelerin geçerliliği biter. Önceden almış olduğu pozisyonu devam ettirmek isteyen yatırımcılar sözleşme vadesinin bitmesine yakın bir zamanda eş zamanlı olarak var olan pozisyonlarını kapatıp aynı dayanak varlığın bir sonraki aktif vadesine denk gelen sözleşmede pozisyon alır. Bu işleme vadeden vadeye pozisyon devri denir.
  • Vade Ayları (Contract Months)
    Standart olarak ilgili sözleşmede hangi vade aylarının işlemlere konu olduğunun tanımlanmasıdır.
  • Vadelerarası Yayılma İşlemi (Calender Spread-Inter month Spread)
    Bir yatırımcının, aynı sözleşmenin bir vadesinde alım bir başka vadesinde satım yönlü işlem yapması halinde bu işlem vadelerarası yayılma işlemi olarak adlandırılmaktadır.
  • Vadeli Fiyat (Futures Price)
    Nakit fiyatın üzerine taşıma maliyetinin eklenmesi sonucu bulunan fiyat.
  • Vadeli İşlem Sözleşmesi(Futures Contract)
    Vadeli işlem sözleşmesi (futures), ileri bir tarihte, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni veya dövizi alma veya satma yükümlülüğü getiren sözleşmedir.
  • Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası(VOB) (Turkish Derivatives Exchange: TURKDEX)
    Vadeli işlem ve opsiyon borsaları, ekonomik özü itibariyle, vadeli işlem veya opsiyon sözleşmeleri için alıcı ve satıcıların verdiği fiyat tekliflerinin şeffaf bir ortamda görülebileceği şekilde oluşturulmuş olan merkezi bir yer veya platformdur.

    Borsalar Türkiye’de belirli bir hukuki formda kurulmak zorundadır. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş. Sermaye Piyasası Kanunu’nun 40’ıncı maddesi uyarınca 19.10.2001 tarihinde Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmuş ve 4 Şubat 2005 tarihinde faaliyete geçmiştir.
  • Varant (Warrant)
    Elinde bulunduran kişiye dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğinde sermaye piyasası aracıdır.
  • Vega
    Opsiyonun vegası, dayanak varlık fiyatının zımni dalgalanmasının yüzde 1’lik değişimi sonunda opsiyon priminin ne kadar değişebileceğini gösterir.
  • VOBİS (TEOS)
    Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası İşlem Sistemi
  • VOBKE (VOBKE)
    Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası Kullanıcı Ekranı
  • Volatilite (Volatility)
    Bir piyasadaki fiyatların hareketlilik düzeyini belirten bir ölçüdür.
Başa Dön

Y

  • Yakınsama (Convergence)
    Vadeli işlem sözleşmesi ve spot piyasa fiyatının vade sonlarına doğru birbirine yaklaşması ve son işlem gününde birbirine eşit olması durumu.
  • Yatay Piyasa
    Fiyatların yatay seyrettiği piyasadır.
  • Yatay Yayılma
    Aynı türde ve kullanım fiyatında olmak üzere, vade ayı uzun olan opsiyonun satın alınması ve daha kısa olanın satılması suretiyle gerçekleştirilen stratejidir.

    Yatay yayılma, vadeli işlem sözleşmeleriyle de gerçekleştirilir. Farklı vadelere sahip, ancak aynı dayanak varlıklı iki vadeli işlem sözleşmesinin birinin alınması diğerininse satılması suretiyle yatay yayılma stratejisi oluşturulabilir.
  • Yatırım (Investment)
    Bir varlığın gelecekteki değerinin var olan beklenti doğrultusunda bugünden satın alınmasıdır.
  • Yayılma (Spread)
    İki farklı sözleşmeden oluşan ve her bir sözleşmenin fiyatlarının zıt yönde hareket etmesinden kar sağladığı pozisyondur. Yayılma pozisyonunda iki farklı sözleşme (ayak) olur ve fiyatların belirli bir yönde hareket etmesi durumunda pozisyonun ayağının biri zarar ederken diğeri kar eder (veya tersi). Bu şekilde bir pozisyon, risklerin sınırlanması ve her iki ayak arasındaki fiyat ilişkisindeki değişiklikten kar elde edilmesi umuduyla alınır. Yayılma işlemleri opsiyonlarda vade bazlı ve kullanım fiyatı bazlı olabileceği gibi aynı anda hem kullanım fiyatı hem de vade bazlı olabilirler. Vadeli işlemlerde bir sözleşmenin bir vade ayının alınırken diğerinin satılması veya tersi hareket edilmesi şeklinde olur. Bunun yanında aynı vade ayında bir sözleşmeyi alırken farklı bir sözleşmeyi satma şeklinde de yapılabilir.
  • Yönetici Üye Temsilcisi (Member Representative - Firm Manager)
    Üyeye ait tüm hesaplar için sisteme emir girme, işlem yapma ve bu hesapların pozisyon ve teminatlarını takip etme yetkisine sahiptir. Bunlara ek olarak, bağlı olduğu üyenin diğer temsilcileri tarafından girilen emirleri onaylama, izleme, iptal etme ve düzeltme yetkilerine de sahiptir. Üye nezdindeki hesapların normal temsilcilere tahsisi, yönetici temsilci tarafından yapılır. Yönetici temsilciler özel emir girişi yapma yetkisine de sahiptir.
Başa Dön

Z

  • Zaman Önceliği Kuralı (Time Priority Rule)
    Fiyat eşitliği halinde sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirlerin öncelikli olarak karşılanmasını ifade eder.
  • Zarar Durdurma Emri
    Fiyatın belirli bir seviyeye gelmesiyle piyasa emrine dönüşen ve genelde önceden alınan bir pozisyonu kapatmak için kullanılan bir emir türüdür. Zarar durdurma emirleri, alım gerçekleştirmek için veriliyorsa, verilen emrin durdurma fiyatı piyasa fiyatının üstünde olmalıdır; satış gerçekleştirmek için veriliyorsa, verilen emrin durdurma fiyatı, piyasa fiyatının altında olmalıdır.
  • Zımni Dalgalanma Oranı (Implied Volatility)
    Opsiyon piyasalarında tarihsel dalgalanma yerine yatırımcıların gelecekteki dalgalanmaların fiyatlara yansımış hali olan zımni dalgalanma oranları kullanılmaktadır. Bir başka deyişle, tarihsel dalgalanma bize opsiyon priminin bugün 10 KR olması gerektiğini belirtirken eğer gelecekte dalgalanmanın daha da artacağı beklentisi piyasada hakimse, bu beklenti opsiyon fiyatlarına yansır.