VOBOMETRE v1.0
Opsiyon Hesap Makinesi Kullanım Kılavuzu

Giriş:

Bu kılavuz Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş. (VOB) ve İzmir Ekonomi Üniversitesi işbirliği ile hazırlanan eğitim CD’si içerisinde yer alan VOBOMETRE v1.0 yazılımı için hazırlanmıştır. Yazılım opsiyon fiyat hesaplamasında kullanılmakta ve eğitici özellik taşımaktadır. Hiçbir kişi ve kuruluş tarafından ticari amaçla kullanılamaz.

VOBOMETRE v1.0 dört ana sayfadan oluşmaktadır. Hisse senedi, döviz kuru, endeks ve vadeli işlem üzerine düzenlenmiş opsiyon sözleşmelerinin hesaplamaları bu sayfalarda çeşitli parametreler girilerek yapılabilmekte ve grafikleri çizdirilebilmektedir. Yazılım, opsiyon fiyatını, opsiyon fiyatlamasında kullanılan ve “Greek” olarak adlandırılan değişkenleri farklı dayanak varlıklar açısından hesaplayabilmektedir. Ayrıca opsiyon fiyatlarının ve Greek’lerin girilen değerler ile nasıl farklılık gösterdiği grafikler yardımıyla da gösterilmektedir. Kılavuzda VOBOMETRE v1.0 içerisinde bulunan bölümler tek tek ele alınacak ve hesaplamalar için gerekli olan parametreler açıklanacaktır.

Yazılım Kullanımı Hakkında Genel Bilgiler:

Opsiyon hesap makinesini kullanmak için öncelikle fiyatını hesaplamak istediğiniz opsiyon tarzına göre dayanak varlığı seçme kutularından seçip ilgili sayfaya girmeniz gerekecektir. Opsiyon türünü (alım/satım opsiyonu) belirledikten sonra gerekli olan dayanak varlık ve opsiyon parametrelerini de belirtip hesaplama işlemi için hesap makinesi resmi üzerine tıklamanız yeterli olacaktır. Bunu müteakip VOBOMETRE size hesaplanan opsiyon fiyat değerini ve Greek’leri gösterecektir. Bütün sayfalarda birçok farklı parametrelerin kullanıldığı grafikler çizilebilmektedir. Grafikler için önce dikey ve yatay eksenlerde bulunmasını istediğiniz değişkeni seçmeniz ve daha sonra da yatay düzlem için gerekli olan değer aralığını minimum ve maksimum değerleri girerek belirtmeniz gerekmektedir. Bundan sonra istenilen grafiği çizdirmek amacıyla “Çizdir” üzerine tıklanmalıdır.

Opsiyon Fiyatı Hesaplama:

İlk önce “Dayanak Varlık” seçme kutusundan fiyatlamanın yapılacağı dayanak varlık seçilmeli ve bunu takiben “Opsiyon Türü” belirtilmelidir. Dayanak varlık olarak hisse senedi, döviz, endeks ve vadeli işlem sözleşmesi seçenekleri mevcuttur. Opsiyonun türü olarak ise alım veya satım opsiyonu seçeneklerinden birisinin seçilmesi gerekir. Burada hesaplanan opsiyonun  “Plain Vanilla” olarak adlandırılan basit Avrupa tipi opsiyonlar olduğu unutulmamalıdır. “Exotic” olarak adlandırılan daha kompleks yapıdaki opsiyonların hesaplamaları daha ilerideki versiyonlarda yazılıma eklenecektir.

Opsiyon primini hesaplamadan önce dayanak varlık ve opsiyon hakkındaki geri kalan bilgiler girilmelidir. Dayanak varlığın cari piyasadaki fiyatı (hisse senedinde “Hisse Senedi Fiyatı”, dövizde “Parite (Yerli/Yabancı)”, endekste “Endeks Değeri”, vadeli işlem sözleşmelerinde “Vadeli İşlem Sözleşmesi Değeri” olarak geçmektedir), volatilite (dalgalanma oranı), opsiyonun vadeye kalan süresi (gün/365 şeklinde), kullanım fiyatı ve piyasadaki risksiz faiz oranı belirtilerek ilgili hücrelere aktarılmalıdır. Hisse senedi ve endeks opsiyonlarının hesaplanmasında eğer varsa temettü miktarlarının da girilmesi gerekmektedir. Döviz opsiyonlarında ise yerli ve yabancı risksiz faiz oranı ayrı ayrı girilip, parite belirtilecektir. Gerekli bilgiler aktarıldıktan sonra “Greek” olarak adlandırılan ve opsiyonların fiyatlandırılmasında kullanılan delta, gama, vega, theta ve rho parametreleri de hesap makinesi üzerine basıldığında opsiyon primi ile birlikte otomatik olarak hesaplanacaktır. 

Hesaplamalar yapılırken dayanak varlık ile opsiyon priminin ve yine dayanak varlık ile Greek’lerin nasıl etkileşim içerisinde olduğu grafik yardımıyla görülebilir. Grafiği çizdirmek için öncelikle dikey ve yatay düzlemlerde bulunması istenilen değişkenler girilmelidir. Dikey düzlemde opsiyonun fiyatı veya Greek’lerden bir tanesi, yatay düzlemde ise dayanak varlık fiyatı seçilebilir. Yatay düzlemdeki minimum ve maksimum değerler belirtildikten sonra “Çizdir” düğmesine basmak istenilen grafiği çizdirmek için yeterli olacaktır.

Hesaplanan Opsiyon Primi ve Greek’ler Hakkında Kısa Açıklama:

Opsiyon Primi: Opsiyon terminolojisinde "prim" opsiyonun fiyatını temsil eder. Opsiyonlar alınıp satılırken, alıcı sahip olacağı hak için satıcıya bir prim öder. Söz konusu prim alıcı için maliyet oluştururken satıcıya bir gelir teşkil eder.

Opsiyon primini etkileyen birden fazla faktör vardır. Bu faktörlerden bazıları;

• opsiyonun alım opsiyonu mu yoksa satım opsiyonu mu olduğu,

• kullanım fiyatı ile opsiyona dayanak oluşturan varlığın fiyatı arasındaki fark,

• opsiyonun vadesine kalan gün sayısı ve

• dayanak varlığın veya göstergenin dalgalanması

olarak özetlenebilir.

Delta: Delta, opsiyonun dayanak varlık fiyatının bir birim değişmesi sonucunda opsiyonun priminin ne kadar azalacağını yada artacağını gösterir.

Gamma: Opsiyonun gamması, opsiyona dayanak olan varlığın veya ekonomik göstergenin fiyatındaki bir birim değişiklikle, opsiyon  deltasında kaç birim değişikliğin olabileceğini gösterir.

Theta: Vade sonuna bir gün daha yaklaşıldıkça, opsiyonun fiyatının ne kadar azalacağını ölçer. Zamanın ilerleyişi opsiyonun zaman değerini azalttığından her zaman eksi değerlerle ifade edilir.

Vega: Opsiyonun vegası, dayanak varlık fiyatının zımni dalgalanmasının yüzde 1’lik değişimi sonunda opsiyon priminin ne kadar değişebileceğini gösterir.

Rho: Faiz oranının yüzde 1’lik değişmesi sonucunda, opsiyonun priminde ne kadar değişimin olacağını gösterir.